Husnbuzar sabablari va davolash: toshma nega chiqadi va nima yordam beradi

Husnbuzar (akne) chiqishining sababi koʻpincha bitta zanjir: teri ortiqcha yogʻ chiqaradi, pora oʻlik hujayralar bilan tiqiladi, ichida bakteriya koʻpayadi va yalligʻlanish boshlanadi. Shuning uchun husnbuzar bitta krem bilan ketib qolmaydi. Yengil holatda toʻgʻri uy parvarishi koʻpincha yetarli, chuqur va ogʻriqli toshmalarda esa mutaxassis koʻrigi kerak.

Husnbuzar chiqish sabablari: toshma qanday paydo boʻladi

Tibbiyotda husnbuzar akne deb ataladi. U yogʻ bezi va tuk follikulasida boshlanadi, koʻpincha uzoq davom etadi va vaqti-vaqti bilan qaytib turadi. Toshma chiqishi uchun odatda toʻrtta omil ustma-ust tushadi:

1. Ortiqcha yogʻ. Gormonlar taʼsirida yogʻ bezlari koʻproq teri yogʻi (sebum) chiqaradi.
2. Tiqilish. Pora ichidagi oʻlik hujayralar vaqtida koʻchib tushmaydi, yogʻ bilan aralashib tiqinga aylanadi. Shu tiqin komedon deyiladi.
3. Bakteriya. Cutibacterium acnes hamma odamning terisida yashaydi, lekin yopiq, yogʻga toʻla porada tez koʻpayadi.
4. Yalligʻlanish. Teri bunga qizarish, shish va yiring bilan javob beradi.

Husnbuzar yuqumli emas va yuz iflos ekanini ham bildirmaydi. Koʻpincha teskarisi boʻladi: odam yuzini kuniga bir necha marta sovun bilan yuvadi, skrab bilan ishqalaydi va holatni battar qiladi. Qurigan teri himoya qatlamini yoʻqotadi, yalligʻlanish esa kuchayadi.

Husnbuzar turlari va har biriga nima qilish kerak

Toshma har xil boʻladi va har biriga yondashuv ham boshqa. Jadvaldan oʻzingizdagisini toping: nimadan boshlash kerakligi shunda aniqroq boʻladi.

Qora nuqta kir emas. Pora ogʻzidagi tiqin havoda oksidlanib qorayadi, shuning uchun uni choʻtka yoki skrab bilan ishqalab ketkazib boʻlmaydi.

Toshmalar soni va chuqurligiga qarab husnbuzar uch darajaga boʻlinadi. Yengilida asosan komedonlar va bir-ikkita qizil toshma boʻladi, oʻrtachasida yalligʻlangan va yiringli toshmalar koʻpayadi. Ogʻir darajada tugun va kistalar chiqadi, ular koʻpincha chandiq qoldiradi.

Kattalarda husnbuzar: nega 25 yoshdan keyin ham chiqadi

Husnbuzar faqat oʻsmirlarda boʻladi degan gap notoʻgʻri. Kattalarda u koʻproq yuzning pastki qismida, iyak va jagʻ chizigʻida chiqadi, ayollarda erkaklarga qaraganda koʻproq uchraydi va koʻpincha hayz oldidan kuchayadi.

Kattalarda toshmani koʻpincha quyidagilar qoʻzgʻatadi:

• Gormonlar. Hayz oldidan, homiladorlikda, kontratseptiv tabletkalarni boshlash yoki toʻxtatishda, menopauza yaqinlashganda.
• Stress va uyqusizlik. Husnbuzarning oʻzini chiqarmaydi, lekin borini kuchaytiradi.
• Kosmetika. Qalin kremlar, yogʻli tonal krem, soch uchun moy va spreylar poralarni tiqishi mumkin. Qadoqda «non-comedogenic» yozuvi bor vositalarni tanlang.
• Ishqalanish va bosim. Telefonni yuzga bosib gaplashish, iyakni qoʻlga tirab oʻtirish, niqob yoki kaska oʻsha joyda toshma chiqarishi mumkin.
• Baʼzi dorilar va qoʻshimchalar. Kortikosteroidlar, litiy, baʼzi tutqanoqqa qarshi dorilar, testosteron, sport uchun protein (zardob oqsili) va B12 vitaminining katta dozasi toshmani qoʻzgʻatishi mumkin. Dorini oʻzingiz toʻxtatmang, avval uni yozib bergan shifokor bilan gaplashing.

Husnbuzar bilan birga hayz tartibsiz boʻlsa, yuz va tanada tuk koʻpaysa yoki boshdagi soch siyraklashsa, ginekolog yoki endokrinologga uchrashib, gormonlarni tekshirtiring. Bu belgilar polikistoz tuxumdon sindromida uchraydi.

Orqa va koʻkrakdagi toshmalar

Husnbuzar orqa, yelka va koʻkrakda ham chiqadi, ayniqsa erkaklarda va sport bilan shugʻullanadiganlarda. Terga botgan sport kiyimida uzoq yurish, tor sintetik kiyim, dushda sochdan oqib tushgan balzam va issiq havo poralarni tiqadi. Mashgʻulotdan keyin darrov dushga tushing, paxtali kiyim kiying, balzamni yuvgandan keyin orqani alohida chayib tashlang.

Ovqat husnbuzarga taʼsir qiladimi

Ovqat husnbuzarning asosiy sababi emas, lekin baʼzi odamlarda uni kuchaytirishi mumkin. Eng koʻp maʼlumot ikki guruh boʻyicha bor: qonda shakarni tez koʻtaradigan taomlar (shirinlik, oq non, shirin ichimliklar) va sut, ayniqsa yogʻsizlantirilgani. Shokolad va yogʻli ovqat boʻyicha dalillar ancha zaif.

Qatʼiy parhez shart emas. Bogʻliqlikdan shubha qilsangiz, 4-6 hafta shirinlik, oq non, xamir ovqat va sutni kamaytirib, terini kuzating. Oʻzgarish boʻlmasa, sabab boshqa joyda.

Toshkent iqlimi: yozda va qishda nimaga eʼtibor berish kerak

Toshkentda husnbuzarli teri yozda va qishda turlicha muammo beradi. Yozgi jaziramada ter va yogʻ koʻpayadi, ustiga chang va qalin quyosh kremi qoʻshiladi, poralar tez tiqiladi. Bu paytda gel yoki flyuid koʻrinishidagi yengil SPF va kechqurun yuzni yaxshilab yuvish yordam beradi.

Quyosh toshmani quritgandek tuyuladi, lekin bu uzoqqa bormaydi. Ultrabinafsha nur husnbuzardan qolgan dogʻlarni toʻqroq qiladi, koʻp akne vositalari esa terini quyoshga sezgir qilib qoʻyadi. Shuning uchun SPF yil boʻyi kerak.

Qishda havo quruq, xonalarda isitish ishlaydi. Yogʻli teri ham suvsizlanadi, koʻp odam esa aynan shu paytda toshmani quritaman deb spirtli losyon va kuchli kislotalarni qoʻshadi. Oqibatda teri achishib, poʻst tashlaydi, toshma esa kamaymaydi. Qishda yengil namlantiruvchi krem shart. Kuz va qish piling uchun qulay: quyosh kamroq, dogʻ qolish xavfi pastroq. Qishki parvarish haqida alohida maqolada yozganmiz.

Husnbuzarni uyda davolash: nima qilish mumkin va qachon mutaxassis kerak

Komedonlar va vaqti-vaqti bilan chiqadigan yakka toshmalar boʻlsa, uy parvarishidan boshlash mumkin. Asosiy qoida: vosita kam, lekin har kuni.

• yuzni kuniga ikki marta yumshoq, sovunsiz vosita bilan yuving;
• komedonlarga salitsil kislotali (BHA) tonik yoki gel ishlating;
• komedon koʻp boʻlsa, adapalen geli (retinoid) yaxshi ishlaydi: kechqurun noʻxatdek miqdorini butun yuzga yupqa surting, birinchi haftalarda u terini quritishi mumkin;
• yalligʻlangan toshmaga benzoil peroksid surting: u bakteriyani kamaytiradi, faqat sochiq va yostiq jildini oqartirib qoʻyishi mumkin;
• yogʻli teriga ham yengil, poralarni tiqmaydigan namlantiruvchi krem surting;
• har kuni ertalab SPF surting;
• telefon ekranini artib turing, yostiq jildini tez-tez almashtiring.

Vositalarni bittadan qoʻshing, har biriga teri koʻnikishi uchun 1-2 hafta bering. Birinchi oʻzgarish odatda 4-6 haftada koʻrinadi, sezilarli natija uchun koʻpincha 2-3 oy kerak. Shu muddatdan oldin vositani almashtirmang.

Oddiy kunlik tartib

Yengil husnbuzarda murakkab tartib shart emas. Odatda shunisi yetadi:

• ertalab: yumshoq yuvish vositasi, yengil krem, SPF;
• kechqurun: makiyajni yuvish, yumshoq yuvish vositasi, bitta faol vosita (salitsil kislota, adapalen yoki benzoil peroksid), yengil krem.

Homiladorlikda husnbuzar

Homiladorlikda gormonlar oʻzgargani uchun toshma koʻpayishi mumkin. Bu davrda retinoidlar mumkin emas: adapalen, retinol, tretinoin va ayniqsa izotretinoin tabletkalari. Kuchli kislotali pilinglar ham keyinga qoldiriladi. Azelain kislotasi va benzoil peroksidni odatda bu davrda ham ishlatish mumkin deb hisoblashadi, lekin har qanday vositani ginekolog bilan kelishib oling.

Nima qilmaslik kerak

• toshmani siqmang: yiring teri ichiga chuqurroq ketadi, dogʻ va chandiq qolish ehtimoli oshadi;
• toshmaga tish pastasi, spirt yoki limon sharbati surtmang: ular terini kuydirib, dogʻ qoldirishi mumkin;
• yuzni kuniga ikki martadan koʻp yuvmang va qattiq skrab ishlatmang;
• bir kechada bir nechta kislota va retinoidni birga surtmang;
• gormonli kremlarni oʻzingizcha surtmang: ular yuzda yangi toshma chiqarishi mumkin.

Qachon mutaxassisga borish kerak

• chuqur, ogʻriqli tugun yoki kista chiqsa;
• toshma oʻrnida chandiq yoki toʻq dogʻ qolayotgan boʻlsa;
• 2-3 oy muntazam parvarishdan keyin ham oʻzgarish boʻlmasa;
• husnbuzar 25 yoshdan keyin toʻsatdan boshlanib, tez koʻpayayotgan boʻlsa;
• toshma sababli odamlar orasiga chiqqingiz kelmay qolgan boʻlsa.

Ogʻir husnbuzarda tabletkalar kerak boʻlishi mumkin: izotretinoin, antibiotik yoki gormonal davo. Ularni dermatolog yozadi va nazorat qiladi. Kosmetolog bu davoni almashtirmaydi, parvarish va muolajalar bilan toʻldiradi.

Husnbuzardan qolgan dogʻ va chandiqlar alohida mavzu, ularni qanday kamaytirish haqida post-akne haqidagi maqolada yozganmiz.

Klinikada nima qilamiz

By Yakubovna klinikasida husnbuzar bilan bitta muolaja orqali emas, reja asosida ishlaymiz. Birinchi qadam kosmetolog konsultatsiyasi: toshma turini va uni nima qoʻzgʻatayotganini aniqlaymiz, hozirgi parvarishingizni koʻrib chiqamiz, keyin uy vositalari va muolajalar tartibini yozib beramiz. Koʻrikka hozir ishlatayotgan vositalaringizni yoki ularning suratini olib keling: nimani qoldirish, nimadan voz kechish kerakligini koʻrikning oʻzida aytamiz. Izotretinoin ichayotgan boʻlsangiz yoki kursni yaqinda tugatgan boʻlsangiz, albatta ayting: chistka va piling muddati shunga bogʻliq.

Teringiz holatiga qarab rejaga quyidagilar kirishi mumkin:

• Yuzni tozalash (chistka) qora nuqta va yopiq komedonlar uchun. Yalligʻlangan, yiringli toshmalar koʻp boʻlsa, chistkani ular tinchlangandan keyin qilamiz.
• Piling. Yogʻli teri va komedonlarda koʻpincha karbon piling, husnbuzar va undan qolgan izlarda BioRePeel yoki pH formula protokollarini koʻrib chiqamiz.
• Svetoterapiya (LED). Koʻk nur akne bakteriyasiga taʼsir qiladi va yengil yoki oʻrtacha holatda yalligʻlangan toshmalarni kamaytirishga yordam berishi mumkin. Odatda kurs bilan qilinadi.

Agar teringizga dori kerak boʻlsa, buni ochiq aytamiz va dermatologga borishni maslahat beramiz. Natija har kimda har xil va koʻp jihatdan uydagi parvarish qanchalik muntazam ekaniga bogʻliq.